De Shetlander

De Shetlander is een van de kleinste ponyrassen: de maximale stokmaat is 1,07 meter, gemeten bij de schoft. Hij komt oorspronkelijk van de Shetlandeilanden, zo'n tweehonderd kilometer ten noorden van Schotland. Het ruwe klimaat en de schrale begroeiing daar hebben een pony gevormd die sterk is voor zijn formaat, een dikke wintervacht krijgt en weinig voer nodig heeft.

Een Shetlander is dus geen verkleinde versie van een grote pony, maar een eigen ras met een eigen stamboek en eigen aandachtspunten. 'Pony' is in de Nederlandse sport vooral een maatcategorie: de KNHS deelt pony's op stokmaat in, van categorie A (tot 117 centimeter) tot categorie E (tot en met 156,9 centimeter). Een Shetlander valt met maximaal 1,07 meter altijd in categorie A.

Op de Shetlandeilanden droegen de pony's turf en zeewier voor de eilandbewoners. Met de groei van de kolenmijnbouw tijdens de industriële revolutie werden duizenden Shetlanders naar Groot-Brittannië en de Verenigde Staten gebracht om ondergronds in de mijnen te werken. In 1890 werd de Shetland Pony Stud-Book Society opgericht, het Schotse stamboek dat nog altijd het moederstamboek van het ras is.

In Nederland zijn Shetlanders al ruim honderd jaar te vinden. Het Nederlands Shetland Pony Stamboek (NSPS) werd in 1937 opgericht en is daarmee het oudste ponystamboek van Nederland. Oorspronkelijk werd de pony vooral als lastdier gebruikt; tegenwoordig is het vooral een recreatiepony, een menpony en een eerste rijpony voor kinderen.

Het NSPS is het door RVO erkende stamboek voor de Shetlandpony in Nederland. Het registreert de afstamming, houdt keuringen en werkt met het Schotse stamboek als moederstamboek. Binnen de maximale stokmaat van 1,07 meter hanteert het NSPS vier rubrieken:

• Minimaat: tot 86 centimeter
• Kleine maat: 87 tot 92 centimeter
• Middenmaat: 93 tot 98 centimeter
• Grote maat: 99 tot 107 centimeter

Die indeling is meer dan een detail. Hoe kleiner de pony, hoe lichter en kleiner de ruiter moet zijn. Laat een instructeur beoordelen of je kind en de pony qua formaat bij elkaar passen, en houd er rekening mee dat een kind groeit.

Een Shetlander is compact en krachtig gebouwd, met korte benen, een stevige romp en weelderige manen en staart. In de winter krijgt hij een dikke vacht die hem beschermt tegen kou en regen. Vrijwel alle kleuren komen voor, zoals zwart, bruin, vos, schimmel, bont, valk en palomino. Alleen een gevlekt tijgerpatroon hoort volgens de rasbeschrijving niet bij het ras.

Die dikke wintervacht heeft een keerzijde: hij verbergt hoe dik of mager een pony werkelijk is. Een Shetlander die er in januari rond uitziet, kan eronder prima op gewicht zijn, en omgekeerd. Kijk dus niet alleen, maar voel regelmatig met je handen langs de ribben, de manenkam en de staartbasis. Ribben die je met lichte druk nog kunt voelen, zonder dat ze zichtbaar zijn, wijzen op een gezonde conditie; een harde, dikke manenkam is een waarschuwing.

Volgens het NSPS is de Shetlander zeer sober, bijzonder veelzijdig en als eerste rijpony voor kinderen bijzonder geschikt. Daar hoort een kanttekening bij. Een Shetlander is slim en sterk voor zijn formaat. Merkt hij dat zijn kleine ruiter hem niet kan sturen, dan leert hij snel dat hij zijn eigen gang kan gaan: stoppen om te grazen, naar huis draaien of zijn eigen tempo kiezen. Dat is geen onwil, maar aangeleerd gedrag.

Een goede kinder-Shetlander is daarom goed opgeleid en wordt regelmatig bijgereden door een lichte, ervaren jeugdruiter of vanaf de grond getraind met grondwerk. Laat jonge kinderen altijd onder begeleiding van een volwassene rijden, met een goed passende rijcap. Via ponylessen op een manege kan je kind eerst ervaring opdoen, zodat je ziet of paardrijden bij hem of haar past voordat je zelf een pony koopt.

Naast rijden is de Shetlander een sterke menpony. Het NSPS noemt het aangespannen rijden als een van de belangrijkste toepassingen en heeft een eigen wedstrijdreglement voor menwedstrijden in vaardigheid en dressuur. Lees meer over mennen.

Het grootste gezondheidsrisico van een Shetlander hangt samen met zijn sobere aard. Een pony die gemaakt is om op schrale eilanden te overleven, krijgt op Nederlands weidegras al snel veel meer energie binnen dan hij nodig heeft. De Universiteitskliniek voor Paarden in Utrecht noemt de Shetlander bij de rassen die gevoelig zijn voor het equine metabool syndroom (EMS). Daarbij raakt de vet- en suikerstofwisseling verstoord, wordt de pony steeds dikker en neemt het risico op hoefbevangenheid toe.

Hoefbevangenheid is een pijnlijke ontsteking tussen hoefwand en hoefbeen. Een pony met een acute aanval loopt kreupel, 'staat op eieren' of wil niet meer lopen. Bij sobere ponyrassen komt daarnaast hyperlipemie voor: bloedvervetting die kan ontstaan als een te dikke pony plotseling te weinig energie binnenkrijgt, bijvoorbeeld door ziekte, stress of een te streng dieet. De pony wordt sloom en zwak en wil niet meer eten. Dat is een spoedgeval.

Voorkom problemen met een paar vaste gewoonten. Beperk weidegang op jong, rijk gras, bijvoorbeeld met een kleinere, kalere paddock. Voer vooral hooi met een niet te hoge energiewaarde en geef krachtvoer alleen als de pony dat echt nodig heeft. Houd het gewicht bij, let op vetkussens in de manenkam en bij de staartbasis, en laat afvallen geleidelijk gaan: de Universiteitskliniek adviseert niet meer dan ongeveer 1 procent van het lichaamsgewicht per week. Twijfel je, dan kan je dierenarts met bloedonderzoek en een tolerantietest nagaan of je pony insulineresistent is. Houd een Shetlander bovendien nooit alleen: pony's zijn kuddedieren en hebben minstens één soortgenoot nodig. Vergeet ook de basis niet: een Shetlander heeft net zo goed hoefverzorging, gebitscontrole en wormcontrole nodig als een groot paard.